Shopping Cart

Your shopping cart is empty

Visit the shop

Πέρα από το κομπολόι... | Σόλωνος 97, Αθήνα - Τηλ: 210 3840995

Iστορία του κομπολογιού και ιστορική εξέλιξη

Εισαγωγή

Μετά την πολυετή μου έρευνα κατάλαβα ότι η γιρλάντα που ήταν φτιαγμένη με 108 κουκούτσια από έναν πνευματικό Ινδό διδάσκαλο το 800 π.Χ. περίπου, και ονομάστηκε ΤΣΑΠΜΑΛΑήταν κάτι σαν ζωντανός οργανισμός, που περιδιάβηκε στο χρόνο, στις χώρες, στους λαούς και σα χαμαιλέων μπορούσε και άλλαζε μορφή, δομή, υλικά, ονόματα, και τρόπους χρήσης. Δηλαδή ο κάθε άνθρωπος ανάλογα με την προσωπικότητά του αντιλαμβάνεται, κατασκευάζει, επιλέγει και χρησιμοποιεί τη γιρλάντα του αντίστοιχα. Έτσι λοιπόν τις γιρλάντες χειρός οι θρησκευόμενοι τις χρησιμοποιούν για να κάνουν ορισμένο αριθμό προσευχών χωρίς να τις μετρούν. Οι έχοντες ανάγκη να δηλώνουν στο περιβάλλον το εγώ τους και το “βάρος της μαγκιάς τους”, “βροντοχτυπούν τις χάντρες”. Οι φιλότεχνοι τις κάνουν συλλογές. Οι καλλιτέχνες τις χρησιμοποιούν σαν χώρο εικαστικής έκφρασης. Οι γνωρίζοντες την ύπαρξη ενέργειας τις χρησιμοποιούν για χαλάρωση του νευρικού συστήματος, του σώματος, για διαλογισμό, για αφύπνιση της δημιουργικής φαντασίας… Έτσι οι γιρλάντες είναι γι΄αυτούς έρωτας, φετίχ, φίλος αχώριστος… Στις χώρες που ερεύνησα το κομπολόι, οι λαοί τους το χρησιμοποιούσαν μόνο σαν εργαλείο προσευχής. Μόνο ο ελληνικός λαός με τις ιδιαιτερότητες που τον χαρακτηρίζουν, εμπνεύστηκε και αλλού είδους γιρλάντες για διάφορες χρήσεις.

Tάσος Θωμαΐδης

Ιστορία και εξέλιξη του κομπολογιού

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΓΙΡΛΑΝΤΑ  ΚΑΙ ΝΤΕΣΜΠΙΧ

Το έτος 1000 περίπου, οι μοναχοί του Αγίου Όρους πήραν ένα μαύρο μάλλινο σκοινάκι, του έκαναν πενήντα τέσσερεις κόμπους και έπλεξαν τις δύο άκρες του σε σχήμα σταυρού. Αυτή τη γιρλάντα την ονόμασαν δεητικό στεφάνι της Παναγιάς διότι με αυτό έκαναν δεήσεις στην Παναγία. Κάποιοι την είπαν προσευχητάρι επειδή την χρησιμοποιούσαν σαν εργαλείο προσευχής. Εκείνοι που απαξίωναν αυτήν τη γιρλάντα την είπαν κομποσκοίνι επειδή ήταν ένα σκοινάκι με κόμπους. Οι περισσότεροι όμως την είπαν κομβολόι επειδή ο προσευχόμενος ακουμπώντας τον κάθε κόμβο λέγει και μία προσευχή. Η σύνθεση των λέξεων κόμβο λέγει γέννησαν το όνομα κομβολόγιον – κομπολόι στη δημοτική. Επί τουρκοκρατίας οι Τούρκοι αξιωματούχοι, κρατούσαν γιρλάντα με κεχριμπαρένιες χάντρες και πλούσια μεταξένια φούντα. Την έλεγαν ντεσμπίχ. Την χρησιμοποιούσαν για να χαλαρώνουν το νευρικό τους σύστημα, να επιδεικνύουν τον πλούτο τους και σαν σκήπτρο εξουσίας. Τέτοιο σκήπτρο πήραν στα χέρια τους και οι συνεργάτες των Τούρκων, κοτζαμπάσηδες, άρχοντες, αρματολοί. Το ονόμασαν τεσμπίχι. Με τα χρόνια το τεσμπίχι διαδόθηκε σε όλα τα κοινωνικά στρώματα. Αυτά τα σκήπτρα εξουσίας, στα χέρια των κατόχων τους, λειτούργησαν σαν απόδειξη αγάπης, φιλίας, όρκος, σαν συμβόλαιο, σαν άδεια οικοδομής και σφραγίδα! Ακόμη σαν μέσο επίδειξης του ΕΓΩ, σαν ένα είδος ιδιότυπου ανδρισμού, «μαγκιάς» και δύναμης. Ο κάθε άνθρωπος αντιλαμβανόταν αυτήν τη γιρλάντα από άποψη αισθητικής, υλικών, δομής και χρήσης ανάλογα με την προσωπικότητά του. Έτσι,  δημιουργούσαν γιρλάντες υψηλής αισθητικής ή κιτς! Από εξαιρετικά υλικά ή ευτελή. Τα δομούσαν περίπλοκα (με φούντα, με θυρεό, με παπά, με φυλαχτά…) ή απλά περνούσαν χάντρες σε ένα σκοινάκι που έδεναν τις δύο άκρες κόμπο. Εκείνα τα χρόνια ευρέως διαδόθηκε και το κομπολόι, διότι μ’ αυτό οι Έλληνες θρησκευόμενοι προσεύχονταν για «να τους απαλλάξει ο Θεός και η Παναγιά» από τη σκλαβιά των Τούρκων και των συνεργατών τους. Η συνύπαρξη επί πολλά χρόνια του κομπολογιού και του ντεσμπίχ είχε σαν αποτέλεσμα, το κομπολόι σιγά – σιγά να μεταμορφώνεται σε τεσμπίχι και το τεσμπίχι να μετονομάζεται σε κομπολόι. Δηλαδή, αρκετοί από αυτούς που κρατούσαν το σχοινάκι με τους κόμπους, το κομπολόι, το αντικαθιστούσαν με χάντρες περασμένες σε σχοινάκι. Η μεταμόρφωση του κομπολογιού σε τεσμπίχι, έγινε με μεγάλη ευκολία, διότι οι κόμποι του κομπολογιού σε σχέση με τις χάντρες του ντεσμπίχ υστερούσαν σε βάρος, όγκο, χρώματα, ήχο, αρώματα. Υπόψη, ότι αρκετές χάντρες διαθέτουν θετική ενέργεια. Οι χάντρες επίσης τέρπουν την ακοή, την όραση, την όσφρηση και την αφή, ενώ οι κόμποι του σχοινιού δεν τέρπουν τις αισθήσεις, ούτε διαθέτουν ενέργεια. Επιπλέον, το κομπολόι με την προκαθορισμένη μορφή και δομή του  δεν έδινε την ευκαιρία να εκφράσει κάποιος την αισθητική του, την οικονομική ευχέρεια και τα σύμβολα της κουλτούρας του, ενώ το τεσμπίχι έδινε τέτοιες ευκαιρίες! Το τεσμπίχι μετονομάστηκε σε κομπολόι στις αρχές της επανάστασης του ’21. Αυτό συνέβηκε επειδή όποιος εκείνη την περίοδο ονόμαζε τη γιρλάντα του τεσμπίχι, θα είχε άσχημες συνέπειες από τους επαναστατημένους συμπατριώτες του, αφού το τεσμπίχι παρέπεμπε σε τούρκικο σκήπτρο εξουσίας.

ΜΠΕΓΛΕΡΙ Ή  ΠΑΙΧΤΗΣ

Όπως προαναφέρθηκε  κάθε κοινωνική ομάδα και κάθε άνθρωπος αντιλαμβάνεται τη γιρλάντα χειρός ανάλογα με την προσωπικότητά του και την χρησιμοποιεί αντίστοιχα. Όταν οι αργόσχολοι, ο υπόκοσμος και γενικά οι ανένταχτοι στην κοινωνία, συναντήθηκαν με το τεσμπίχι, επηρεάστηκαν από αυτό και εμπνεύστηκαν τη δική τους γιρλάντα. Πέρασαν 16 χάντρες σε ένα σκοινάκι, έδεσαν τις δύο άκρες και εκεί κρέμασε ο καθένας ό, τι ήθελε. Άλλος μία χάντρα, άλλος δύο ή ένα σταυρό ή κάποιο γούρι. Οι χάντρες ήταν από ευτελή υλικά. Τη γιρλάντα αυτή την στριφογυρνούσαν στο χέρι τους σαν έλικα αεροπλάνου. Άλλοτε αριστερόστροφα και άλλοτε δεξιόστροφα. Στην συνέχεια διέκοπταν τις περιστροφές και βροντοχτυπούσαν κάποιες από τις χάντρες πάνω στις άλλες. Αυτή τη γιρλάντα την ονόμασαν μπεγλέρι διότι το στριφογύρισμα το έκαναν με μάγκικη χειρονομία όπως οι «ταβλαδόροι»μπεγλεράνε (κουνάνε μέσα τη χούφτα τους) τα ζάρια. Είπαν και παίχτη αυτή τη γιρλάντα, διότι μ’ αυτήν έπαιζαν. Το όνομα παίχτης όμως παραμερίστηκε και επικράτησε το όνομα μπεγλέρι. Η νεολαία του ’80 έφτιαξε και αυτή το δικό της αντικείμενο με το οποίο απασχολούσε τα χέρια της. Ήταν ένα σκοινάκι 15 εκατοστών περίπου, όπου σ’ αυτό είχαν περάσει δύο χάντρες. Περνούσαν το σκοινάκι ανάμεσα στα δάχτυλα, κουνούσαν την παλάμη και έτσι ανάγκαζαν τις χάντρες να χτυπάει η μία πάνω στην άλλη και να ακούγονται οι ήχοι από την πρόσκρουση. Από τους ήχους πήρε το όνομα τάκα-τάκα. Σήμερα έχει επικρατήσει να ονομάζουμε το τάκα-τάκα, μπεγλέρι. Επίσης την κάθε γιρλάντα που κρατάμε  είτε για να κάνουμε προσευχές, είτε για να παίζουμε, είτε για διαλογισμό, είτε για μαγκιά, είτε για prestige τις ονομάζουμε κομπολόγια, ενώ κομπολόι είναι μόνο η γιρλάντα προσευχής! Αυτό συνέβη διότι δεν είχε γίνει καμία λαογραφική έρευνα και μελέτη για να κατανοήσουμε τις συνθήκες που επηρέασαν αυτές τις γιρλάντες και μπερδέψαμε τα ονόματά τους. Το μπέρδεμα των ονομάτων προέκυψε από πολλούς λόγους. Ο σπουδαιότερος είναι η αντίληψη που μέχρι πρότινος έλεγε, ότι δεν αναφερόμαστε στις επιρροές που είχαμε δεχτεί από τους Τούρκους.

ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ ΓΙΡΛΑΝΤΕΣ ΧΕΙΡΟΣ

Από την τουρκοκρατία μέχρι σήμερα, εμείς οι Έλληνες, δημιουργούμε γιρλάντες (τεσμπίχια) αντίστοιχες με το ταμπεραμέντο μας, τον πολιτισμό και τις ιδιαιτερότητές μας σαν λαός. Αυτές τις γιρλάντες ο καθένας τις επιλέγει και τις χρησιμοποιεί ανάλογα με τη γνώση που διαθέτει γι’αυτές, το ήθος του και γενικά την κουλτούρα, τον πολιτισμό  και την προσωπικότητά του. Έτσι λοιπόν  όσοι δεν γνωρίζουν αρκετά γι’ αυτές τις γιρλάντες  καθώς και οι ψευτόμαγκες, ο υπόκοσμος και άλλοι παραπληροφορημένοι  στριφογυρνούν τις γιρλάντες τους από ευτελή υλικά και «βροντοχτυπούν τις χάντρες» για να δηλώνουν στο περιβάλλον την παρουσία τους ενοχλώντας  τους γύρω. Ενώ οι γνώστες, οι πολιτισμένοι και οι πραγματικοί άρχοντες, χαϊδεύουν γιρλάντες από κεχριμπάρι, φυσικούς κρυστάλλους, άλλα φυσικά υλικά, ασήμι, χρυσό, μετάξι και έτσι παίρνουν από αυτά θετική ενέργεια, χαλαρώνουν, αφυπνίζουν τη δημιουργική τους φαντασία, «ταξιδεύουν», «ονειρεύονται»… Επειδή ο άνθρωπος από τη φύση του αρέσκεται στην επίδειξη, ονειρεύεται, ενδοσκοπεί, φαντάζεται, δημιουργεί έργα τέχνης, ερωτεύεται, αγαπάει, και επειδή στη σύγχρονη κοινωνία, αγχώνεται, καπνίζει, πίνει, έχει καημούς, μεράκια, ανάγκη από φίλους και από την δημιουργία συλλογών, έμελλε να συνδεθεί πολύπλευρα με αυτές τις γιρλάντες και να γίνει και δημιουργός τους. Σήμερα η δυναμική επανεμφάνιση των κοσμικών γιρλαντών (κομπολογιών)  δεν είναι ούτε τυχαία, ούτε στημένη μόδα. Είναι  αποτέλεσμα του ότι αυτά είναι πολύ χρήσιμα για το σύγχρονο άνθρωπο τον ανταγωνιστή, τον αγχωμένο, καπνιστή, πότη, στρεσαρισμένο, υπερκαταναλωτή αφού λειτουργούν σαν φάρμακο στις προαναφερόμενες αρρώστιες.

Πρόσφατα άρθρα από το Blog

Ενδιαφέρουσες πληροφορίες:

Μείνετε σε επαφή

facebook Efhantron youtube efhantron
Copyright © 2011-6 Εύχαντρον | Σόλωνος 97, Τ.Κ. 106 78 Αθήνα | Τηλ: (+30) 210 3840995 - Fax: (+30) 210 3806331
Site by Anastasia Melekou
Visa PayPal AMEX